Wytyczne projektowania oświetlenia awaryjnego 2017-02-13T12:35:01+00:00

Wytyczne projektowania oświetlenia awaryjnego

Celem stosowania oświetlenia awaryjnego jest zagwarantowanie źródła światła, na wypadek zaniku napięcia w elektrycznej sieci zasilającej. Oprawy oświetlenia awaryjnego projektowane są z myślą o sytuacjach awarii systemu zasilania, wobec czego wyposażone są w moduły awaryjne oraz niezależne źródła zasilania.

Wymogiem w budynkach, w których zanik napięcia w sieci zasilającej może skutkować zagrożeniem zdrowia lub życia ludzi, znaczne straty materialne oraz poważne zagrożenie środowiska, jest implementacja sprawnego systemu oświetlenia awaryjnego.

Jednym z rodzajów oświetlenia awaryjnego jest oświetlenie ewakuacyjne. Stosuje się je w celu zapewnienia bezpiecznego opuszczenia miejsca lub umożliwienie uprzednio podjętych prób zakończenia potencjalnie niebezpiecznego procesu. Niezbędne jest aby oświetlenie awaryjne ewakuacyjne zapewniło niezwłocznie, automatycznie i na dostateczny czas odpowiednie oznakowanie ciągów komunikacyjnych, strefy otwartej i strefy wysokiego ryzyka. Oprawy do oświetlenia ewakuacyjnego powinny być umieszczone w pobliżu każdych drzwi wyjściowych, w miejscach, w których obligatoryjne jest zwrócenie uwagi na potencjalne niebezpieczeństwo oraz przy hydrantach i urządzeniach przeciwpożarowych.

Funkcje awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego:

  • Oświetlenie znaków drogi ewakuacyjnej
  • Wytwarzanie natężenia oświetlenia na drogach ewakuacyjnych i wzdłuż dróg ewakuacyjnych w taki sposób, aby możliwy był bezpieczny ruch w kierunku wyjścia do bezpiecznego miejsca
  • Zapewnienie, aby punkty alarmu pożarowego i sprzętu przeciwpożarowego rozmieszczone wzdłuż dróg ewakuacyjnych mogłyby być łatwo zlokalizowane i użyte
  • Umożliwienie działania związanego ze środkami bezpieczeństwa
  • Oświetlenie ewakuacyjne powinno działać przez co najmniej 1 godzinę od zaniku oświetlenia podstawowego.
  • W pomieszczeniu, które jest użytkowane przy zgaszonym oświetleniu podstawowym należy stosować oświetlenie przeszkodowe, zasilane napięciem bezpiecznym, służące uwidocznieniu przeszkód wynikających z układu budynku, drogi komunikacyjnej lub sposobu jego użytkowania, a także podświetlane znaki wskazujące kierunki ewakuacji.

Oświetlenie awaryjne ewakuacyjne powinno funkcjonować nie tylko w przypadku całkowitego zaniku zasilania oświetlenia podstawowego, ale również w przypadku lokalnych awarii pojedynczych opraw oświetleniowych. Przy doborze opraw należy kierować się przeświadczeniem o wysokiej niezawodności i stabilności systemów oświetleniowych.

Oświetlenie awaryjne ewakuacyjne należy stosować w:

Pomieszczeniach

  • o powierzchni ponad 2000m2 w budynkach użyteczności publicznej i zamieszkania zbiorowego
  • o powierzchni ponad 1000m2 w garażach oświetlonych wyłącznie światłem sztucznym
  • wystawowych w muzeach
  • audytoriów, sal konferencyjnych, lokali rozrwykowych, sal sportowych przeznaczonych dla ponad 200 osób
  • widowniach kin, teatrów, filharmonii oraz sal widowiskowych

Na drogach ewakuacyjnych

  • pomieszczeń użyteczności publicznej i obiektów kulturalnych
  • pomieszczeń oświetlonych wyłącznie światłem sztucznym
  • w szpitalach i innych budynkach przeznaczonych dla pobytu i transportu ludzi o ograniczonej zdolności poruszania się

Projektowanie systemu oświetlenia ewakuacyjnego

  • Plan nieruchomości

W celu upewnienia się, że system awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego jest wykonany zgodnie z normą PN-EN-1838, przed rozpoczęciem projektowania systemu należy opracować plany ukazujące rozkład budynku, istniejące i proponowane drogi ewakuacji, punkty alarmu pożarowego, miejsca ze sprzętem przeciwpożarowym oraz wszystkie inne miejsca, które ze względu na strukturę obiektu mogą stanowić przeszkody przy ewakuacji.

  • Uszkodzenie podstawowego zasilania w części nieruchomości

Awaryjne oświetlenie ewakuacyjne powinno działać w przypadku uszkodzenia jakiejkolwiek części zasilania oświetlenia podstawowego. Oprawy awaryjne zasilane nieciągle i oprawy awaryjne zespolone zasilane nieciągle powinny działać w przypadku uszkodzenia końcowego obwodu oświetlenia podstawowego. We wszystkich przypadkach należy przeprowadzić aranżację w celu upewnienia się, że awaryjne oświetlenie ewakuacyjne będzie działać w przypadku uszkodzenia zasilania podstawowego danej strefy.

  • Integralność systemu

Niezbędne jest zapewnienie wysokiej niezawodności awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego. Oświetlenie poszczególnych odcinków drogi ewakuacyjnej powinno być realizowane z zastosowaniem dwu lub większej liczby opraw po to, aby w razie uszkodzenia jednej z nich droga ewakuacji nie znalazła się w całkowite ciemności lub by system wskazywania kierunku ewakuacji stał się nie efektywniejszy. Z tych samych powodów w każdej strefie otwartej (zapobiegającej panice) powinny być zastosowane dwie oprawy lub większa ich liczba.

  • Strefy szczególne wymagające oświetlenia awaryjnego

Inne strefy niebezpieczne lub strefy, które powinny być dostępne w przypadku uszkodzenia oświetlenia podstawowego i które również wymagają oświetlenia awaryjnego, określono w poniższych punktach:

  • Zewnętrzne strefy w bliskim otoczeniu wyjść – w celu ułatwienia rozproszenia się w miejscu bezpiecznym, zewnętrzne strefy w bliskim otoczeniu końcowych wyjść powinno być oświetlone zgodnie z poziomem oświetlenia przewidzianym dla dróg ewakuacyjnych.
  • Kabina windy – windy stanowią problem, ponieważ doświadczenie bycia zamkniętym w ciemnej i małej przestrzeni przez czas nieokreślony jest doznaniem nie tylko nieprzyjemnym, ale może być nawet groźne dla osób nerwowych lub cierpiących na klaustrofobię. Windy osobowe powinny być wyposażone w oświetlenie awaryjne przewidziane dla stref otwartych (zapobiegających panice) wg PN-EN-1838. Oświetlenie awaryjne może być autonomiczne lub zasilane centralnie z zabezpieczeniem ogniowym.

Rozmieszczenie opraw

W celu zapewnienia właściwej widzialności umożliwiającej ewakuację wymaga się, aby strefy przestrzeni były oświetlone. Z tego wymagania wynika nakaz umieszczania opraw oświetleniowych co najmniej 2m nad podłogą. Znaki przy wszystkich wyjściach awaryjnych i wzdłuż dróg ewakuacyjnych powinny być tak oświetlone, aby jednocześnie wskazywały drogę ewakuacji do bezpiecznego miejsca. Gdy nie jest to możliwe bezpośrednie dostrzeżenie wyjścia awaryjnego, to w celu jego wskazania powinien być umieszczony oświetlony znak kierunkowy (lub szereg znaków).

Tam gdzie jest to możliwe, dla ułatwienia widzenia , znaki bezpieczeństwa są umieszczanie nie wyżej niż 20° ponad poziomą linię wzroku w celu zwiększenia maksymalnej odległości widoczności znaku.

W celu zapewnienia odpowiedniego natężenia oświetlenia, oprawy oświetleniowe do oświetlenia ewakuacyjnego, zgodnie z EN-60598-2-22, powinny być usytuowane w pobliżu każdych drzwi wyjściowych oraz w takich miejscach, gdy to konieczne, aby zwrócić uwagę na potencjalne niebezpieczeństwo lub umieszczony sprzęt bezpieczeństwa.

Oprawy oświetlenia ewakuacyjnego powinny być umieszczane:

  1. Przy każdych drzwiach wyjściowych przeznaczonych do wyjścia ewakuacyjnego
  2. W pobliżu schodów, tak by każdy stopień był oświetlony bezpośrednio
  3. W pobliżu każdej zmiany poziomu
  4. Obowiązkowo przy wyjściach ewakuacyjnych i znakach bezpieczeństwa
  5. Przy każdej zmianie kierunku
  6. Przy każdym skrzyżowaniu korytarzy
  7. Na zewnątrz i w pobliżu każdego wyjścia końcowego
  8. W pobliżu każdego punktu pierwszej pomocy
  9. W pobliżu każdego urządzenia przeciwpożarowego i przycisku alarmowego
  10. W pobliżu sprzętu ewakuacyjnego przewidzianego dla osób niepełnosprawnych
  11. W pobliżu miejsc schronienia dla osób niepełnosprawnych i miejsc zbiórki, a także w miejscu ulokowania alarmowego systemu przywoławczego w toaletach dla niepełnosprawnych

w pobliżu oznacza obręb 2m mierzony w poziomie.

Oświetlenie drogi ewakuacji

System oświetlenia i oznakowania dróg ewakuacyjnych polega na odpowiednim dobraniu sposobu oświetlenia drogi ewakuacyjnej z odpowiednim rozmieszczeniem znaków ewakuacyjnych. W zależności od obiektu w jakim przebiega droga ewakuacyjna, stopnia niebezpieczeństwa, liczby potencjalnych osób przebywających w danym obiekcie, rodzaju obiektu i innych warunków środowiskowych systemu oświetlenia i oznakowania dróg ewakuacyjnych powinien być dobrany indywidualnie.

Celem oświetlenia drogi ewakuacyjnej jest umożliwienie bezpiecznego wyjścia osobom przebywającym w nieruchomości przez stworzenie odpowiednich warunków wizualnych do odnajdywania kierunku ewakuacji, a także zapewnienie szybkiego zlokalizowania i możliwości użycia sprzętu przeciwpożarowego.

W przypadku dróg ewakuacyjnych o szerokości do 2m, średnie natężenie oświetlenia na podłodze wzdłuż środkowej linii drogi ewakuacyjnej powinno być nie mniejsze niż 1lx, a na centralnym pasie drogi, obejmującym nie mniej niż połowę szerokości drogi, natężenie oświetlenia powinno stanowić co najmniej 50% podanej wartości. Szersze drogi ewakuacyjne mogą być traktowane jako kilka dróg o szerokości 2m lub mogą mieć oświetlenie jak w strefach otwartych (zapobiegających panice).

Stosunek maksymalnego natężenia oświetlenia do minimalnego natężenia oświetlenia wzdłuż centralnej drogi ewakuacyjnej nie powinien być większy niż 40:1.

Olśnienie przeszkadzające powinno być utrzymywane na niskim poziomie dzięki ograniczeniu światłości opraw w obrębie pola widzenia.

Oświetlenie strefy otwartej

Celem oświetlenia strefy otwartej (zapobiegającej panice) jest zmniejszenie prawdopodobieństwa wybuchu paniki i umożliwienie bezpiecznego ruchu osób w kierunku dróg ewakuacyjnych poprzez stworzenie odpowiednich warunków świetlnych dla określenia kierunku ewakuacji. Oświetlenie to jest stosowane w strefach o nieokreślonych drogach ewakuacyjnych w halach lub w obiektach o powierzchni podłogi większej niż 60m2 lub w mniejszych, jeżeli istnieje dodatkowe zagrożenie wywołane obecnością dużej liczby osób.

Oświetlenie należy stosować w pomieszczeniach:

  • Widowni kin, teatrów, filharmonii oraz sal widowiskowych
  • Audytoriów, sal konferencyjnych, lokali rozrywkowych, sal sportowych przeznaczonych dla ponad 200 osób
  • Wystawowych w muzeach
  • O powierzchni ponad 1000 m2 w garażach oświetlonych wyłącznie światłem sztucznym
  • O powierzchni ponad 2000 m2 w budynkach użyteczności publicznej i zamieszkania zbiorowego

Oświetlenie strefy wysokiego ryzyka

Celem oświetlenia awaryjnego stref wysokiego ryzyka jest zapewnienie bezpieczeństwa ludziom zaangażowanym w potencjalnie niebezpieczny proces lub sytuację i umożliwienie im właściwego zakończenia procedur ze względu na bezpieczeństwo innych osób przebywających w nieruchomości.

W strefach wysokiego ryzyka eksploatacyjne natężenie oświetlenia na płaszczyźnie odniesienia nie powinno być mniejsze 10% eksploatacyjnego natężenia wymaganego dla danych czynności, jednakże nie powinno być mniejsze niż 15lx. Należy wyeliminować efekt stroboskopowy.

Równomierność natężenia oświetlenia w strefie wysokiego ryzyka nie powinna być mniejsza niż 0,1.

Olśnienie przeszkadzające powinno być utrzymywane na niskim poziomie przez ograniczanie wartości światłości opraw w polu widzenia. Wartości światłości, w obrębie strefy wyznaczonej kątami od 60° do 90° liczonymi od pionu, nie powinny przekraczać wartości podanych w tabeli nr 1.

Aby barwy bezpieczeństwa były rozpoznawane, minimalna wartość wskaźnika oddawania barw Ra dla źródeł światła powinna wynosić 40. Oprawa nie powinna istotnie zmieniać wartości tego wskaźnika.

Minimalny czas stosowania oświetlenia powinien być wyznaczony okresem, w którym występuje ryzyko niebezpieczeństwa dla ludzi.

Oświetlenie strefy wysokiego ryzyka powinno zapewniać pełne wymagane natężenie oświetlenia w sposób ciągły lub w ciągu 0,5s w zależności od zastosowania.